1981: Το ΠΑΣΟΚ με σύνθημα την «αλλαγή» απόλυτα κυρίαρχο
Τον Οκτώβριο του 1981 η Ελλάδα είναι ήδη ισότιμο μέλος της ΕΟΚ, ο Καραμανλής έχει εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας και στον πρωθυπουργικό θώκο κάθεται ο Γεώργιος Ράλλης, όντας νέος αρχηγός της ΝΔ. Το πολιτικό σκηνικό όμως έχει ανατραπεί πλήρως και δεν θυμίζει σε τίποτε την αναμέτρηση του 1977. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται προ των πυλών της εξουσίας και το σύνθημά του για αλλαγή τυγχάνει ανταπόκρισης απ’ άκρου σ’ άκρου στην Ελλάδα.
Οι εκλογές προκηρύσσονται για τις 18 Οκτωβρίου και θα διεξαχθούν με το σύστημα του 1977 χωρίς καμιά μεταβολή. Εκτός από το κυβερνητικό κόμμα και αυτό της αξιωματικής αντιπολίτευσης δηλώνουν συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία η ΕΔΗΚ, με νέο αρχηγό τον Γιάννη Ζίγδη, το ΚΚΕ του Χ. Φλωράκη, το ΚΚΕ Εσ. Με επικεφαλής τον Χ. Δρακόπουλο, το Κόμμα των Προοδευτικών του Σ. Μαρκεζίνη, το Κόμμα Φιλελευθέρων με πρόεδρο τον Νικήτα Βενιζέλο και ο συνασπισμός ΚΟΔΗΣΟ-ΚΑΕ-Δημοκρατική Ενότητα των Πεσμαζόγλου και Μπαλτατζή, ενώ δεν απουσιάζουν και τα μικρά κόμματα της αριστεράς.
Τα προγνωστικά θα επιβεβαιωθούν με ακρίβεια στην κάλπη και το ΠΑΣΟΚ θα καταγάγει μια θριαμβευτική νίκη με ποσοστό 48,07%, που του εξασφάλιζε 172 έδρες, δηλαδή άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η ΝΔ θα βρεθεί στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης, λαμβάνοντας μόλις 35,87% και 115 έδρες. Το ΚΚΕ, που από την αρχή της προεκλογικής εκστρατείας είχε θέσει πολύ ψηλά τον πήχη, προσδοκώντας τη συμμετοχή του στη β΄ κατανομή (για την οποία απαιτούταν ποσοστό 17%), μάλλον απογοητεύτηκε με το 10,93% και τις 13 έδρες. Αξιοσημείωτος ο καταποντισμός της ΕΔΗΚ, που από το διψήφιο ποσοστό του 1977 βρέθηκε πολύ χαμηλότερα και από το 1%, χάνοντας φυσικά την εκπροσώπησή της στη Βουλή. Ολοι οι κεντρώοι είναι προφανές ότι είχαν μετακινηθεί στο ΠΑΣΟΚ…
1985: Οι εκλογές του φανατισμού δίνουν δεύτερη τετραετία στο ΠΑΣΟΚ
Το προεκλογικό κλίμα ήταν κάτι περισσότερο από φανατισμένο. Σε όλη τη χώρα σημειώνονταν αιματηρά επεισόδια και ο κίνδυνος ενός νέου εθνικού διχασμού ήταν απολύτως ρεαλιστικός. Τίποτα δεν ήταν ίδιο με την προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση. Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε εκλεγεί μετά από τρεις επεισοδιακές συνεδριάσεις της Βουλής ο δικαστικός, γνωστός για την υπόθεση Λαμπράκη, Χρ. Σαρτζετάκης, με το μίνιμουμ των εδρών που απαιτούνταν (180) και με τους κορυφαίους συνταγματολόγους να αντιπαρατίθενται με αφορμή την ψήφο του προέδρου της Βουλής, Γιάννη Αλευρά. Η ΝΔ είχε προλάβει να αλλάξει δύο αρχηγούς, αφού τον Ευάγγελο Αβέρωφ, ύστερα και από την ήττα στις ευρωεκλογές του 1984, διαδέχτηκε ο Κ. Μητσοτάκης. Η γνωστή αντιπαράθεση, που είχε ξεκινήσει τη δεκαετία του ’60 με τα γεγονότα της αποστασίας, μεταξύ Παπανδρέου και Μητσοτάκη, πυροδοτούσε το ήδη φορτισμένο κλίμα, που φρόντιζαν να καλλιεργούν και οι δύο πολιτικοί αρχηγοί αλλά και οι μπλε και πράσινες εφημερίδες με δηλητηριώδη πρωτοσέλιδα και συχνά χτυπήματα κάτω από τη μέση. Ηταν τέτοια η αντιπαλότητα ανάμεσα στους δύο ηγέτες, που και μια απλή χειραψία τους θεωρείτο σημαντικό πολιτικό γεγονός!
Με αφορμή τα (συνηθισμένα) κρίσιμα εθνικά θέματα θα προκηρυχτούν πρόωρες εκλογές για τις 2 Ιουνίου, ενώ η τετραετία συμπληρωνόταν τον Οκτώβριο. Σημαντική καινοτομία ήταν η κατάργηση του σταυρού προτίμησης και η αντικατάστασή του από τη λίστα, ενώ και το εκλογικό σύστημα μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ενισχυμένη αναλογική με στοιχεία πλειοψηφικού. Ακόμα, αξίζει να σημειωθεί πως δικαίωμα ψήφου αποκτούσαν όσοι είχαν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους. Στις εκλογές, πλην ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, δήλωσαν συμμετοχή το ΚΚΕ, το ΚΚΕ Εσ. του Γιάννη Μπανιά, αλλά και κόμματα της άκρας δεξιάς και της άκρας αριστεράς.
Παρά τη διάχυτη αισιοδοξία στους κόλπους της ΝΔ, το αποτέλεσμα δεν ήταν το επιθυμητό για την αξιωματική αντιπολίτευση. Το ΠΑΣΟΚ, προσεγγίζοντας με χαρακτηριστική ευκολία χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα, αγρότες και μικρομεσαίους, μπόρεσε χωρίς κόπο να αντισταθμίσει απώλειες στις μεσαίες τάξεις που το είχαν στηρίξει (και αυτές) το 1981. Ετσι, έχασε μόλις δύο ποσοστιαίες μονάδες, λαμβάνοντας 45,82% και 161 έδρες. Από την άλλη πλευρά, η ΝΔ, αν και αύξησε σημαντικά το ποσοστό της (40,84% και 126 έδρες) δεν κατάφερε να απειλήσει τον μεγάλο της αντίπαλο. Το ΚΚΕ άγγιξε το 10% (9,89%) και εξέλεξε 12 βουλευτές, ενώ το ΚΚΕ Εσ. με μόλις 1,84% πήρε μια έδρα. Τα μάλλον χαμηλά ποσοστά των κομμάτων της αριστεράς χρησιμοποιήθηκαν ως επιχείρημα από τη ΝΔ ότι βοήθησαν στη διατήρηση του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία.
1989 (Ιούνιος): Ο εκλογικός νόμος στερεί από τη ΝΔ την αυτοδυναμία
Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε αναθεώρηση του Συντάγματος, καταργώντας αρκετές από τις εξουσίες του Προέδρου της Δημοκρατίας. Το σύστημα γίνεται περισσότερο πρωθυπουργοκεντρικό, αλλά το πλέον σημαντικό γεγονός της τετραετίας είναι η αλλαγή στάσης των κομμάτων της αριστεράς απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, που θα του στερήσει το 1986 την εκλογή δικών του δημάρχων σε Αθήνα, Πειραιά και Θεσσαλονίκη. Ο Κ. Μητσοτάκης έχει προσεγγίσει την αριστερά και ο λόγος του ακούγεται αρκετά ελκυστικός στους παραδοσιακούς ψηφοφόρους των δύο ΚΚ. Εν τω μεταξύ αυξάνεται συνεχώς η λαϊκή δυσαρέσκεια εξαιτίας της αποκάλυψης σκανδάλων αλλά και λεπτομερειών για την προσωπική ζωή του Ανδρέα Παπανδρέου και όλα δείχνουν ότι το κλίμα αντιστρέφεται υπέρ της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ όμως, όντας έμπειρος πολιτικός, θα βγάλει έναν «άσσο από το μανίκι του», την αλλαγή προς το αναλογικότερο του εκλογικού νόμου, ο οποίος πλέον μετατρέπεται σχεδόν σε απλή αναλογική. Η ασθένεια του Ανδρέα Παπανδρέου και η μεταφορά του στο Χέρφιλντ θα τον εμποδίσουν να ασκεί όπως πριν τα καθήκοντά του. Μέσα πάλι σε μια φανατισμένη ατμόσφαιρα προκηρύσσονται εκλογές στις 18 Ιουνίου. Δεν λείπουν πάλι οι αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό, με τον Κ. Στεφανόπουλο να έχει αποχωρήσει από τη ΝΔ, ιδρύοντας τη ΔΗΑΝΑ, ενώ το ΚΚΕ και το ΚΚΕ Εσ. ενώνονται σε έναν ενιαίο Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου, με τον Γιάννη Μπανιά όμως να επανιδρύει το ΚΚΕ Εσ. και να κατεβαίνει αυτόνομα. Επίσης, ενισχυμένη παρουσιάζεται η ΕΠΕΝ του Χρ. Δημητριάδη στον χώρο της άκρας δεξιάς, ενώ δειλά-δειλά κάνουν την εμφάνισή τους στο προσκήνιο οργανωμένα κόμματα οικολογικής ιδεολογίας. Τον καινούργιο εκλογικό νόμο θα εκμεταλλευθούν μωαμεθανοί ανεξάρτητοι υποψήφιοι στη Θράκη και θα προσπαθήσουν να πάρουν έδρα ή έδρες.
Οπως ήταν αναμενόμενο, η ΝΔ κέρδισε με άνεση τις εκλογές, παίρνοντας 44,28%, ενώ το ΠΑΣΟΚ υποχώρησε ύστερα από πολλά χρόνια κάτω από το 40% (39,13%). Η ισχυρή πλειοψηφία που θα εξασφάλιζε ο Κ. Μητσοτάκης με τον εκλογικό νόμο του 1985 δεν ήρθε όμως ποτέ. Η ΝΔ εξέλεξε 145 έδρες και δεν κατόρθωσε να κάνει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Ο Συνασπισμός έβγαλε 28 βουλευτές, η ΔΗΑΝΑ, παρά το πενιχρό 1,01%, έναν, ενώ μια έδρα έλαβε ανεξάρτητος μουσουλμάνος υποψήφιος στη Θράκη.
Οι προσπάθειες του Κ. Μητσοτάκη να σχηματίσει κυβέρνηση θα αποβούν αρχικά άκαρπες. Ομως, ούτε ο Α. Παπανδρέου, που θα πάρει δεύτερος την εντολή, θα καταφέρει να πετύχει κάτι. Τελικά, ύστερα από συνεχείς διαβουλεύσεις μεταξύ ΝΔ και Συνασπισμού, θα επιτευχθεί ο «ιστορικός συμβιβασμός» και θα προκύψει κυβέρνηση από δύο εκ διαμέτρου αντίθετες παρατάξεις, με τη δικαιολογία ότι έπρεπε οι ένοχοι των σκανδάλων να παραπεμφθούν στη δικαιοσύνη και να μην χαθούν πολύτιμες προθεσμίες. Πρωθυπουργός στη νέα κυβέρνηση θα γίνει ο Τζανής Τζανετάκης.
1989: Νοέμβριος: Η μεγάλη νίκη της ΝΔ δεν θα της χαρίσει και πάλι αυτοδυναμία
Οπως είχε συμφωνηθεί, μετά την παραπομπή των υποθέσεων των σκανδάλων στη δικαιοσύνη, η Βουλή διαλύθηκε και προκηρύχθηκαν εκλογές για τις 5 Νοεμβρίου του ίδιου έτους. Τα κόμματα που έλαβαν μέρος ήταν δύο λιγότερα από τον Ιούνιο. Η ΔΗΑΝΑ και η ΕΠΕΝ επέλεξαν να μην κατέβουν, ίσως για να βοηθήσουν τον Κ. Μητσοτάκη να σχηματίσει κυβέρνηση. Παρά τη σημαντική αύξηση κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες, η ΝΔ δεν κατόρθωσε και πάλι να πετύχει τον πολυπόθητο στόχο της αυτοδυναμίας. Οι 148 έδρες δεν αρκούσαν. Από την πλευρά του το ΠΑΣΟΚ μπόρεσε να συσπειρώσει τους δικούς του ψηφοφόρους και να ανέβει στο 40,68% (128 έδρες). Ο Συνασπισμός αντίθετα έπεσε (10,97%-21 έδρες), κάτι που ερμηνεύεται ως δυσαρέσκεια των οπαδών του για τη συμμετοχή στην κυβέρνηση συνεργασίας. Μία έδρα κατάφεραν να πάρουν οι Οικολόγοι-Εναλλακτικοί (0,58%), ενώ οι μεμονωμένοι μουσουλμάνοι της Θράκης κατέλαβαν δύο.
1990: Τρίτη και φαρμακερή, έστω και με 150+1 έδρες κυβέρνηση ΝΔ
Η αδυναμία-για δεύτερη συνεχόμενη φορά-απόκτησης αυτοδυναμίας οδήγησε τα τρία μεγαλύτερα κόμματα στη δημιουργία οικουμενικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον Ξ. Ζλολώτα, προκειμένου να διαχειριστούν τις τρέχουσες υποθέσεις. Οπως ήταν φυσικό, εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας δεν κατέστη δυνατό να επιτευχθεί και έτσι η Βουλή διαλύθηκε και προκηρύχθηκαν εκλογές για τις 8 Απριλίου. Η ΔΗΑΝΑ του Κ. Στεφανόπουλου δήλωσε συμμετοχή σε αντίθεση με την αναμέτρηση του Νοεμβρίου.
Τα υπόλοιπα κόμματα ήταν τα ίδια με τις προηγούμενες εκλογές.
Η ΝΔ κατόρθωσε να αυξήσει ελάχιστα το ποσοστό της, ανεβαίνοντας στο 46,89%, όμως πέτυχε το ζητούμενο που ήταν η άνοδός της σε συγκεκριμένες εκλογικές περιφέρειες.
Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να εκλέξει 150 βουλευτές, ενώ η ΔΗΑΝΑ με τις «καραμπόλες» των εδρών του μπερδεμένου εκλογικού συστήματος έβγαλε τον υποψήφιο βουλευτή Κατσίκη (με λίγες δεκάδες ψήφους) στην Περιφέρεια Αττικής. Αμέσως ο αρχηγός της ΝΔ έσπευσε να προεξοφλήσει τη στήριξη του μοναδικού βουλευτή του κόμματος Στεφανόπουλου και ανακοίνωσε ότι πλέον ήταν σε θέση να σχηματίσει κυβέρνηση.
Ο βουλευτής Κατσίκης προθυμοποιήθηκε να βοηθήσει τη ΝΔ, ουσιαστικά προσχώρησε στην παράταξη του Κ. Μητσοτάκη, προκαλώντας τη δυσαρέσκεια του Κ. Στεφανόπουλου. Η ΝΔ έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή με τους 151 αντιπροσώπους της και προχώρησε άμεσα στην εκλογή του Κ. Καραμανλή ως Προέδρου της Δημοκρατίας. Μάλιστα, είναι αξιοσημείωτο ότι και οι μεμονωμένοι υποψήφιοι της Θράκης υποστήριξαν την επιλογή της ΝΔ και έτσι ο σερραίος ηγέτης εξελέγη με 153 ψήφους. Στη διάρκεια της διακυβέρνησης από τη ΝΔ το κυβερνών κόμμα κέρδισε στο εκλογοδικείο μια επιπλέον έδρα στην Κέρκυρα και έφθασε τον αριθμό των 152 βουλευτών.
